In Nederland is iedereen is donor, tenzij het gaat om stamcellen. Er is een enorm tekort aan stamceldonoren. Daarom ontvangen ruim 190.000 jongeren van 18 jaar deze maand een brief met informatie over stamceldonatie en een oproep om donor te worden.

Op dit moment zijn zo'n 150.000 Nederlanders - 1 op de 64 personen tussen de 18 en 56 jaar - stamceldonor. Stamcellen maken nieuw nieuwe rode bloedcellen aan. Als iemand een bloedziekte krijgt, bijvoorbeeld leukemie, dan gaat dat fout. Die mensen hebben een stamceltransplantatie nodig, anders is de kans groot dat ze overlijden. Er is veel behoefte aan stamceldonoren: maar 4 procent van de mensen die stamcellen nodig hebben, vindt een passende donor in Nederland. De rest moet zijn donor over de grens zoeken. Het is dus lastig om een match te vinden: de kans dat een willekeurige patiënt met een donor matcht, is minder dan 1 op 50.000.

Orgaandonor is iedereen, tenzij…

Donor ja of nee? Mensen die geen reactie op die vraag geven, worden toch als donor geregistreerd. Lange tijd leek het niet te gaan gebeuren, maar de Tweede Kamer heeft in september 2016 toch ingestemd met 'actieve donorregistratie'. Dat voorstel is dit voorjaar in behandeling bij de Eerste Kamer. De wet moet ook daar door een meerderheid worden gesteund om te worden ingevoerd. Dat is nu nog niet zo.

Als de Eerste Kamer hier ook mee instemt kan het betekenen dat voortaan aan alle Nederlanders ouder dan 18 via de post wordt gevraagd of ze wel of geen orgaandonor willen zijn. Als ze na twee brieven niet hebben gereageerd, worden ze als donor geregistreerd.

Bij die mensen komt 'geen bezwaar' te staan in het donorregister, daarmee zijn ze in principe orgaandonor. Ze krijgen daar bericht van, per post, en de keuze kan altijd nog worden gewijzigd. 

Mensen die wel reageren, kunnen 'ja' of 'nee' invullen, of per orgaan en weefsel aangeven of ze het al dan niet willen afstaan. Ook kunnen mensen invullen dat ze willen dat iemand anders de keuze voor hen maakt na overlijden.

Is 'geen bezwaar' dan precies hetzelfde als 'ja'? Nee, tussen die twee wordt onderscheid gemaakt in het donorregister. Bij mensen met 'geen bezwaar' moeten familieleden na overlijden in principe accepteren dat er organen en weefsels worden weggehaald. Het zou kunnen dat de familie in de praktijk een grotere rol kan spelen dan in de wet is omschreven. Oftewel: als de familie tegen blijkt te zijn, zullen veel artsen waarschijnlijk niet zomaar organen of weefsels weghalen voor donatie.

In Nederland geldt sinds 1998 de Wet op orgaandonatie. Hierin staat dat iedereen die wilsbekwaam is toestemming kan geven voor het weghalen van organen en weefsel na overlijden. Ook kunnen mensen aangeven, net als in het nieuwe plan, dat een ander de beslissing moet nemen. Het grote verschil tussen de oude en de nieuwe wet is dit: als er niets is vastgelegd, wordt de beslissing overgelaten aan nabestaanden. Dat is op dit moment de wet.

De nieuwe wet moet meer donororganen opleveren, hopen de voorstanders. Op dit moment staat zo'n 40 procent van de Nederlanders in het donorregister. Dit betekent niet dat al die mensen donor willen zijn. Een aantal van die mensen heeft juist aangegeven geen weefsels of organen af te willen staan, of de beslissing over te laten aan iemand anders.

Nieren

Voor veel mensen met nierfalen een transplantatie de beste behandeling. Dan krijg je een donornier die je nierfunctie overneemt. De nier kan afkomstig zijn van een levende of overleden donor. De nieuwe wet ‘actieve donorregistratie’ is in het geval van een levende donor niet van toepassing. Niemand kan jou dwingen een nier af te staan. Kijk in deze video wat de nieren doen in je lichaam: