Al-Hayat: Mijn venster op de wereld

, Hazem Darwiesh

Vorige week is de Saoedische editie van Al-Hayat (Het leven) gestopt. Jarenlang was dit de belangrijkste Arabische krant. Nadat de internationale edities van deze krant vorig jaar al waren stopgezet, is er nu ook aan deze editie een einde gekomen. De krant verzuimde al twee jaar haar medewerkers en schrijvers te betalen.


De krant was eigendom van de Saoedische prins Khalid bin Sultan. Net zoals veel andere Saoedische prinsen, had hij last van de opkomst van Mohammad bin Salman. Bin Sultan is in de hoek gezet. Op de website van de krant staan nog wel nieuwsberichten van internationale persbureaus. Maar de papieren krant is volledig gestopt. Er gaan geruchten dat die opnieuw van start zou kunnen gaan, als de krant aan een nieuwe partij verkocht zou worden. Maar niemand ziet dat ook echt gebeuren.

Het bericht dat Al-Hayat stopt, roept bij mij veel herinneringen op. Nadat de revolutie in Syrië openlijk was veranderd in een oorlog, ben ik vertrokken uit Aleppo. Met uitzondering van de periode dat ik in Istanbul verbleef, lees ik sindsdien niet langer de papieren versie van Al-Hayat. Toch vond ik het jammer om te vernemen dat nu ook de laatste papieren versie is beëindigd. In de zomer van 1999 las ik in het tijdschrift Al-Wasat van mijn vader de advertenties van Al-Hayat. Ik was gefascineerd. Nu woon ik in Nederland, lees ik Nederlandse kranten en hoor dat  Al-Hayat stopt. Tussen toen en nu is er veel gebeurd.

Ik kan me nog goed herinneren hoe ik als tiener de Al Hayat-advertenties uit het tijdschrift heb geknipt. Ik plakte ze op de deur van mijn kast en op de planken van mijn bibliotheek.
Na een paar weken te hebben geaarzeld vroeg ik mijn vader om mij te helpen uit te zoeken waar Al-Hayat in Aleppo verkrijgbaar was. Ik vond de krant in een kiosk in de buurt van het huis van mijn grootvader. Ik vroeg aan mijn vader toestemming om de krant te kopen. Toen begon mijn dagelijkse reis met een krant vanuit deze kiosk en ging ik onder een mooie eikenboom zitten.

Elke dag als ik ons huis verliet om naar school te gaan, en later naar de universiteit, kocht ik de krant. De beschikbare oplage was vaak klein. Daarom gooide ik het met de eigenaar van de oude kiosk op een akkoordje. Hij reserveerde elke dag een exemplaar voor mij. Zodra ik de krant in mijn handen had begon ik erin te bladeren. Ik was niet geduldig. Ik begon al lopend te lezen. Nam de krant mee naar de bus, naar het nabijgelegen park of later naar het beroemde café Milano in het centrum van Aleppo. Ik werd bekend met de eigenaar van de kiosk en zijn buren, en met velen die in het café of op de universiteit Al-Hayat lazen.

Ik pakte de krant en las snel de koppen. Daarna ging ik onmiddellijk naar de  pagina met commentaren en vervolgens naar de bijlagen om te zien hoe Hazem Saghia, Wadda Sharara, Abdo Wazen, Rabee Jaber, Huda Barakat en vele anderen bekende namen mij wegwijs maakten in de wereld. Zij stimuleerden mij om te leren en te leven. Een leven dat willens en wetens werd gebroken in Aleppo.

Voor veel van de onderwerpen die ik las in Al-Hayat was ik nog te jong om ze volledig te kunnen absorberen. Maar dat weerhield mij er niet van om elke dag opnieuw de krant te lezen. Persoonlijke opiniepagina’s en bijlages verslond ik. ‘Horizonnen’ en ‘streams’ waren mijn venster op de wereld. Oneindige werelden van ideeën, beelden en gebeurtenissen. Ik leerde door die twee bijlages - evenals uit de rest van de krant - alles wat ik niet op school of op de universiteit kon leren. Misschien is wel het belangrijkste wat ik in die tijd heb geleerd dat het leven rijker is, vatbaarder is voor creativiteit en schoonheid, dan het leven binnen de muren van het Baath regime. Die muren waren dagelijks een misselijkmakende gevangenis; Al-Hayat was het venster naar de wereld buiten die gevangenis.

Al-Hayat waarschuwde mij elke dag dat ik opgesloten zat. Al-Hayat en haar schrijvers probeerden mij verlichting te brengen. Zij probeerden mij kracht te geven om de muren af te breken. Of op zijn minst om dagelijks een poging te doen om meer kennis te verwerven. Met die kennis kon ik eenvoudige veranderingen tot stand brengen in mijn leven en in het leven om mij heen. Ik leerde te accepteren en toch zoveel mijzelf te zijn. Al-Hayat bood mij voor veel een uitweg.
 


Later was Al-Hayat alleen niet genoeg. Ze leidde mij naar de wereld van lezen en onderzoeken.
Voor mij was de krant niet alleen een manier om veel te lezen. Het groeide uit tot een methode van schrijven, onderzoeken, een oordeel vormen en een manier van leven. Ik lees het terwijl ik het schrijf en ik leef het.

Vaak hebben ze voorkomen dat Al-Hayat Syrië binnen kwam. De sergeant was meedogenloos. Geen Al-Hayat  voor de weinige Syrische lezers. Op die dagen was ik erg teleurgesteld en probeerde mijn dag zo goed en zo kwaad als het ging door te brengen. Ik verbeeldde mij de geur van het papier, de krantenkoppen en de artikelen die in Beiroet bleven. Ik miste ze.

Jaren later zou mijn passie voor het lezen van Al-Hayat mij leiden naar een passie voor schrijven, al weet ik nu niet meer hoe ik van de ene naar de andere passie ben gekomen. Ik was op dat moment nog geen universiteitsstudent. Maar wie leest Al-Hayat en blijft alleen lezer?!

Ondanks de eenvoudige artikelen die Al-Hayat publiceerde (en die vervolgens samengevat in één zin werden opgeslagen), kreeg ik thuis en op de universiteit bezoek van de Syrische censors. Hij veranderde in een veiligheidsagent. Hij bezocht ook mijn vrienden in het geheim en informeerde bij mijn buren naar mijn dagelijkse leven. Zodra ik de ‘echo’ van deze bezoeken vernam (en die van de vragen die over mij gesteld werden) verborg ik alle nummers van Al-Hayat in de kelder van mijn grootmoeders huis in Old Aleppo. Deze ‘censor’ begeleidde mij naar de inlichtingendienst voor een kort interview. Daar werd mij geadviseerd om te stoppen met ‘zulke dingen’ en gevraagd om toe te treden tot de Baath-partij.

Toen de oorlog intenser werd vertrok ik van Aleppo naar Istanbul. Het moment dat ik Al-Hayat voor het eerst weer zag in een klein hokje in de buurt van de Hagia Sophia in Istanbul was een moment van grote opluchting. De krant was duur, maar ik bleef hem toch kopen, zo vaak als ik kon. Ik las hem graag en liefdevol in een café in Taksim of op een schip tussen de oevers van de Bosporus. Net zoals ik deed in mijn puberteit in Aleppo.

Al-Hayat veranderde in die tijd veel, maar ik bleef vergeven en begrijpen. Ik bleef zoeken naar wat ze zongen. Na maanden in de diaspora Al-Hayat te hebben gelezen, ging ik ook weer schrijven. Maar met mijn immigratie kreeg ik meer vrijheid; dat gaf mij de kans om onderwerpen te bespreken waarover ik jarenlang niet had kunnen schrijven.

Vandaag - in Nederland - ben ik niet langer de tiener in Aleppo die gretig de krant ophaalde en rook aan de hete inkt. Die tiener overdacht de krantenkoppen en de slogan “Het leven is een doctrine en jihad”. Hij had veel dromen. Ik werd journalist en schrijver. Al-Hayat heeft mij de weg ernaar toe gewezen. Ik was bedroefd toen ik het nieuws las over het stopzetten van de Al-Hayat edities.

De tijd van de warme Al-Hayat-inkt, het hoge niveau van haar journalistiek, de kleine krantenkiosk in Aleppo en de tiener die de krantenadvertenties op de deur van zijn kast plakten is voorbij. Er bleef geen droom, geen mens of steen achter in de steden van Syrië. En nu is ook Al-Hayat verleden tijd.