De Nederlandse ik zegt ‘ja’ en ‘nee’, de Arabische ik zegt ‘misschien’

, Column door: Hazem Darwiesh

Aan het begin van haar twee weken durende bezoek gaf mijn oma mij, nadat ze me gekust en warm omarmd had, een klein bedrag om iets lekkers te kopen bij de kleine kiosk tegenover ons huis.

Hazem Darwiesh: redacteur bij Net in Nederland

Hazem Darwiesh: redacteur bij Net in Nederland

Toen ze mij het bedrag liefdevol gaf, mocht ik het niet direct accepteren. Ik moest het geld weigeren en mijn oma zou me blijven dwingen om het aan te nemen. Zo had ik het van mijn moeder geleerd. Als ik het geld direct de eerste keer van mijn oma zou aannemen, zou dat laten zien dat ik onbeleefd ben en dat ik te snel accepteer wat mij wordt aangeboden. Of het nu een geschenk, een idee of een afspraak is.

Ik moet hard zijn om een beleefd en respectvol persoon te zijn. Gemak en directheid zijn in onze oosterse samenlevingen niet normaal. Dit is wat niemand voor zichzelf of voor zijn kinderen wil.

Dat heb ik als klein kind van mijn moeder geleerd. Ik ben in Syrië opgevoed, en daar leer je dat dat een beleefde levensstijl is. Zelfs toen mijn vriend mij uitnodigde voor een kopje thee of koffie moest ik meer dan eens ‘nee’ zeggen. “Ik wil het niet”, terwijl ik het vaak wel wilde. In ruil daarvoor moest die vriend meer dan eens bij mij aandringen om een kop koffie te gaan drinken, totdat ik het ermee eens was.

Als ik de eerste keer zou instemmen met zijn vraag om koffie te drinken, zou dat te ‘gemakkelijk’ en ‘goedkoop’ zijn. En als hij na de eerste keer stopt met aandringen, lijkt het alsof hij mij niet echt wilde uitnodigen; of hij werd gedwongen om dat te doen.

“Zelfs in Nederland leef ik soms in een grijs gebied waar ik de woorden ‘misschien’, ‘ik ga het proberen’, en ‘als God het wil’ gebruik.”

De onwil om ergens mee in te stemmen (hoewel je in feite niet aarzelt), of om eindeloze betekenissen te geven aan de woorden ‘nee’ en ‘ja’, zodat het woord ‘nee’ bijvoorbeeld ‘nee’, ‘ja’, of ‘half nee en half ja’, of zelfs misschien ‘ik zal nadenken’ betekent, zijn in de Syrische cultuur heel normaal.

Het geeft de sociale verheffing van een persoon aan. Zijn intelligentie en vermogen om zichzelf te beschermen tegen anderen. Dit was vooral het geval in de grote steden Aleppo en Damascus. Deze steden stonden bekend om hun sluwheid. En om het spel met woorden die de kooplieden gebruikten op de markten bij hun uitgebreide zakelijke onderhandelingen. Anderzijds duidt directheid op onwetendheid en eenvoud, niet passend bij de hogere sociale klasse.

Bovendien zorgt deze onduidelijk ervoor dat je anderen niet kwetst in hun gevoelens en ontsnapt aan een sociale confrontatie met hen. Wat weer zou kunnen zorgen voor contactverlies. En dit is wat je niet wilt en zij ook niet. Of het nu vrienden, familieleden of collega’s zijn.

Zelfs tot op de dag van vandaag loop ik nog steeds voor veel feiten weg van de confrontatie met mijn familie. Alleen al omdat ik hen niet wil verliezen gebruik ik op die manier de woorden ‘ja’ en ‘nee’. En zelfs in Nederland leef ik soms in een grijs gebied waar ik de woorden ‘misschien’, ‘ik ga het proberen’, en ‘als God het wil’ gebruik.

“Het is belangrijk voor mij – wat er ook gebeurt – om ‘ons’ te blijven. Dat is belangrijker dan ‘ik’ te zijn”

Dit doe ik uit mijn liefde voor hen en mijn onwil om hun gevoelens te kwetsen of hen te verliezen. Het is belangrijk voor mij – wat er ook gebeurt – om ‘ons’ te blijven. Dat is belangrijker dan ‘ik’ te zijn; dit ondanks al mijn pogingen, al mijn onvermoeibare inspanningen om dat laatste te zijn.

Dit is heel anders dan de Nederlandse cultuur van duidelijkheid en directheid, waarin op vragen een definitief antwoord wordt gegeven in één of twee woorden. Waar ‘nee’ alleen nee betekent, en waar ‘ja’ geen enkele aarzeling met zich meebrengt. Dit is geen eenvoudig verschil.

Wat gebeurt er als mijn collega mij zou vragen of we samen koffie gaan drinken en ik zou ‘nee’ zeggen. Loopt zij dan weg? En wat gebeurt er als iemand mij zou uitnodigen om hem te bezoeken en niet meer dan één keer zou aandringen om duidelijk te maken dat hij ook echt wil dat ik hem zal bezoeken? Betekent dit dat ze geen moeite voor mij willen doen en misschien niet willen dat onze communicatie doorgaat? Dat is wat ik begrijp en voel. Hoewel de Nederlander het misschien niet zo bedoelt. Dit doet mij pijn.

De Nederlandse wens om eerlijk en duidelijk te zijn, ongeacht wat dit voor anderen zou kunnen betekenen, weegt zwaarder dan hun wens om anderen te troosten of te complimenteren, om welke reden dan ook. Het verschil tussen wat beleefd of onbeleefd is, en wat sociaal al dan niet belangrijk is, is heel groot tussen Nederland en Syrië.

Onze Syrische cultuur is de 'wij'-cultuur, in tegenstelling tot de Nederlandse' ik'-cultuur. Dit is iets wat in ons geworteld is. Ons enthousiasme voor onze collectieve cultuur en onze sociale banden weegt zwaarder dan ons verlangen om onze opvattingen, gevoelens en verlangens tot uitdrukking te brengen. Dit is heel anders voor de Nederlanders.

“De duidelijke Nederlandse ‘ja’ en ‘nee’ zijn niet slecht, maar de prijs is hoog als ze de openbare ruimte overschrijden naar de privéruimte.”

Aan de andere kant, na vier jaar verblijf in Nederland werd ik tijdens mijn recente bezoek aan Istanbul vaak geconfronteerd met het gebrek aan duidelijkheid van mensen over onderwerpen waarbij ik de duidelijkheid van Nederlanders inmiddels ook ben gaan waarderen. 

Tijdens het winkelen in Nederland zijn de prijzen duidelijk. Als je ‘nee’ zegt tegen de verkoper of iemand anders, dan is dat voor hem wel genoeg om te stoppen met het aanbieden van zijn producten. Daarentegen moet je in Istanbul hard je best doen om de echte prijs te weten te komen of om verkopers te laten stoppen.

De duidelijke Nederlandse ‘ja’ en ‘nee’ zijn niet slecht, maar de prijs is hoog als ze de openbare ruimte overschrijden naar de privéruimte. En ik betaal die prijs niet graag. Ik wil dat anderen echt stoppen als ik nee zeg, maar ik wil ook inspanningen leveren voor anderen. Ik wil rekening houden met hun gevoelens en ik wil dat anderen ook hetzelfde voor mij doen!