Vervreemding: het hart als een ballon die niet vliegt

, Column door: Hazem Darwiesh

Vanavond voel ik dat mijn hart een grote ballon is geworden. Eigenlijk een heel grote ballon. Een lege ballon, maar toch vol van de lucht die hem vult. De lucht maakt mijn hart erg zwaar.

Hazem Darwiesh: redacteur bij Net in Nederland

Hazem Darwiesh: redacteur bij Net in Nederland

De lucht in de ballon duwt hem naar beneden. Terwijl de ijle lucht die hem van buiten omgeeft, hem naar boven trekt. Hoe vliegt een ballon wanneer er van verschillende kanten aan hem getrokken wordt? Hoe blijft een hart kloppen als er vanuit verschillende richtingen aan getrokken wordt?

Er is geen tijd en ruimte meer om je hart als een ster te laten groeien Ja, als een ster. Niet als een ballon. Maar groeien sterren echt? Een jaar geleden, twee, drie of tien jaar geleden was dat nog mogelijk. Toen groeiden de sterren als rozen in een tulpenveld in mei. Maar dat is verleden tijd.

Nu groeien zelfs de sterren als ballonnen; en dat is gevaarlijk. Ballonnen zijn tijdelijk, vluchtig en nep. Een ballon zwelt op, en danst mee op de stromingen. Hij beweegt mee met onze inspanningen om overeind te blijven, om op goede voet te blijven met anderen. Maar de sterren zijn echt. Zij verlichten zichzelf, voor zichzelf, voor jou en voor anderen. En dat zonder dat je erom vraagt of je  ervoor hoeft in te spannen. En ze vervullen ook alle beloften. In onze tijd is dit een soort van wonder.

Als je ooit een ballon in de lucht ziet vliegen, zie je niet meer dan een normale ballon. Maar als je er goed naar kijkt .... Wat schrijf ik nu eigenlijk? Schrijf ik een artikel over de verschillen tussen ballonnen en sterren? Ik dacht dit ik dit artikel begon door te schrijven over mijn gevoel dat mijn hart een ballon was geworden. Klopt! Ik moet dit punt benadrukken en uitbreiden. Dus ... ik voel vanavond dat mijn hart een ballon is geworden. Helemaal. Nu schrijf ik het goed. Maar hoe kan een man zijn hart zo voelen?

Dit gebeurt wanneer hij nog steeds in een vicieuze cirkel ronddraait. In veel vicieuze cirkels, zonder einde. Bijvoorbeeld als hij vaak wordt gedwongen om iets uit te leggen of te rechtvaardigen. Elke dag opnieuw denkt hij bij zichzelf  “waarom leef ik in dit vreemde koude land?“. Hij denkt na over deze vraag en probeert hier een antwoord op te geven. Telkens opnieuw. Dan overdenkt hij weer de vele antwoorden die hij hierop in de loop van de tijd heeft gegeven. Hij somt deze antwoorden stuk voor stuk op. Ziet ze voor zich in foto’s. En dan? Dan niets! Het gevoel van vervreemding ebt een beetje weg, hij kalmeert iets en gaat slapen. Een korte slaap.

Maar in de tussentijd wordt zijn hart een ballon; gevuld met de lucht van de antwoorden. Het hart zwelt op, maar vliegt niet. Het drukt op de borst. Dan gebeurt er niets. Het blijft zwaar. Elke dag zwaarder. Tot ... tot wat? Tot niets. Hij leeft met een hart als een ballon. Klaar! Maar hoe leeft hij? Niet belangrijk. Op het einde is dit een detail!

Je geheugen werkt als fotoalbums, met zwart-wit foto’s en kleuren foto’s. En als je merkt dat je niet langer in staat bent om het gat te vullen van je herinneringen aan je vorige leven, in dat verre land,  ga je ook ronddraaien in vicieuze cirkels. Met steeds de dwang om uit te leggen of te rechtvaardigen wat er is gebeurd. Maar hoe meer je probeert dit gat te vullen, hoe dieper het wordt. En het wordt steeds gemakkelijker om erin te vallen. En zelfs als je erin valt blijf je proberen dat gat te vullen. Je noemt het integratie. Je noemt het moed en vastberadenheid. Maar in de tussentijd wordt het hart een ballon. Het wordt groter, als een gat. Maar het vliegt niet. Het hart wordt het gat zelf. Wie zal dit gat gaan dichten? Wat vult het eigenlijk?

Wanneer je je elke dag inspant om in een nieuwe taal iets te vertellen, te schrijven, om je pijn te beschrijven, om te leven, dan wordt je hart als een ballon. Je blijft de hele dag jezelf beoordelen. Je blijft je kansen wegen. Wat kun je verwachten in de toekomst? Soms ben je optimistisch, soms pessimistisch. Soms schaam je je voor jezelf, en soms voel je dat je trots op jezelf mag zijn. Je staat in een hoek of je staat in het midden van de hal. Je doet dit alles en je spreekt en schrijft om te leven. Maar dat gaat niet vanzelfsprekend. Terwijl ‘taal’ nu juist voor de meeste mensen vanzelfsprekend is.
Hoe kun je dat doen zonder dat je hart een ballon word? Een ballon vol met woorden en uitdrukkingen, maar niet met een taal? In elk geval niet met de perfecte taal waarmee je kunt spreken zoals je ongedwongen kunt lachten.

Op een dag zul je misschien je ouders bezoeken. Je ouders zijn net zoals jij gevlucht uit hun eigen land, maar naar een ander land. Je bezoekt hen in een stad aan het water. Aan de oever van dat water stel je vragen, bespreek je opties en vooruitzichten. Dan merk je dat je ze niet meer kent. Jullie zijn vreemden voor elkaar geworden.

Als je dat beleeft, zwelt je hart dan op als een ballon of blijft het gewoon gezond ritmisch kloppen? De mensen bij wie je hoort en waar je jarenlang naar hebt verlang zijn vreemden voor je geworden. Zelfs je eigen ouders zijn vervreemd. De oude versie van je eigen ‘ik’ is van je vervreemd. Ook de kinderen van je broer die je zo vaak hebt geknuffeld zijn vreemden geworden. En dat is allemaal gebeurd terwijl jij je een vreemde voelde in Nederland!

Je probeert dit allemaal te absorberen, om te begrijpen hoe dit kon gebeuren. Hierin slaag je niet. Wat wel gebeurt ... je hart zwelt op als een ballon, maar vliegt niet. Het blijft drijven op de waterspiegel.

Dit alles gebeurt, maar je beseft het nog niet. Je voelt het, maar je kunt het nog niet beschrijven. Er zijn alleen de verschillende krachten die aan het hart trekken, naar boven en naar beneden. Terwijl jij elke dag, elk moment probeert om verder te gaan, vooruit te komen, om te bouwen, om te leven, om je hart te redden van dit gewicht en het licht dat niet kan worden getolereerd.

Maar soms faalt het, zoals vanavond. Je zit vol en je voelt dat je hart is opgeblazen als een grote, lege ballon. Maar het zit vol met vervreemding. Met vervreemding groeien harten niet als sterren, maar als ballonnen die niet kunnen vliegen en niet kunnen landen.