Velen van ons nieuwkomers, geloven dat onze jonge vluchtelingen gemakkelijker in de samenleving zullen integreren. Ze zullen voelen dat ze alleen qua uiterlijk anders zijn dan de inboorlingen. De taal leren, de geheimen van een nieuwe samenleving ontdekken, vriendschappen sluiten met Nederlanders en werk vinden. Dit alles zal gemakkelijk voor hen zijn en moeilijk voor degenen die ouder zijn. Dit zijn de recepten voor een succesvolle integratie. De nieuwkomers en de Nederlanders zijn het bijna eens, hoewel nog niet iedereen het eens is over een duidelijke definitie van integratie.

Een tijdje geleden ontmoette ik een Nederlandse schrijver van Marokkaanse Amazigh-afkomst, Said El Haji, 44 jaar oud. El Haji is een schrijver en journalist die ook werkzaam is als NT2 docent (Nederlands als tweede taal). Mijn interview met hem draaide om zijn nieuwste boek 'Gemeente zegt ik Nederlands leren'. Hij schreef dat geïnspireerd op zijn ervaringen met zijn leerlingen die hij Nederlands als tweede taal leerde. Ik wilde meer weten over zijn leven in Nederland als Nederlandse Marokkaan. Wat mijn nieuwsgierigheid ook wekte, was dat ik wilde weten waarom hij over Marokko schrijft en daar de rechten van de Amazighs verdedigt, terwijl hij al decennia in Nederland woont en alleen als toerist elke vijf jaar Marokko bezoekt.

El Haji kwam naar Nederland toen hij zes jaar oud was. Hij spreekt zijn moedertaal (Berbers) niet, behalve met zijn moeder, aangezien zij geen Nederlands spreekt. Hij beschouwt de Nederlandse taal als de beste taal die hij spreekt. Zijn partner is Nederlands en hij heeft twee kinderen met haar. Hij studeerde taal- en letterkunde in Leiden. Naast zijn werk als journalist en taaldocent heeft hij verschillende boeken geschreven. Hij woont al meer dan twintig jaar in Rotterdam. De stad waarmee hij zich verbonden voelt en waarin hij zichzelf kan zijn. Ik denk dat hij een van de personen is die velen beschouwen als een voorbeeld van een zeer succesvolle nieuwe Nederlander. Toch voelt hij ondanks alles en na 38 jaar in Nederland te hebben gewoond, dat hij niet 100 procent Nederlands is.

El Haji bevestigt dat je geen ‘muur kunt zetten tussen je vaderland, je geschiedenis en je toekomst’.

El Haji benadrukte dat hij als kind van allochtone ouders een heel ander opvoeding kreeg dan zijn Nederlandse vrienden in de buurt. Terwijl zijn Nederlandse vrienden aan het voetballen waren, moest hij in de weekenden naar de moskee om de koran te leren, ook al begreep hij niet wat hij las omdat hij geen vloeiend Arabisch sprak. Simpel gezegd, bevestigt El Haji dat je geen ‘muur kunt zetten tussen je vaderland, je geschiedenis en je toekomst’.

Deze muur bestaat niet alleen nu in het leven van hem, maar zal ook na zijn dood blijven bestaan. Hij weet nog niet waar hij begraven zou willen worden als hij sterft. In Nederland, of in zijn kleine dorp in Marokko, waar hij is geboren en waar hij alleen de eerste vier jaar van zijn leven woonde. Na alle jaren die hij in Nederland heeft gewoond, vindt hij het moeilijk om te beslissen.

Wat El Haji in zijn leven tegenkomt, zet mij aan om na te denken over de toekomst van de nieuwkomers, vooral hun kinderen, de tweede generatie. De meesten van hen zeggen met veel optimisme, zo blijkt uit een onderzoek van het Social Cultureel Planbureau (SCP) in 2019, dat ze zich thuis voelen in Nederland. Maar wat betekent het om je thuis te voelen? En hoe ga je om met de voor de hand liggende verschillen tussen jou en de Nederlanders? En in welk land wil je begraven worden? Zal dit gevoel bij hun kinderen blijven bestaan? Ik vraag me altijd af hoe mijn zoon in de toekomst over Nederland zal denken. Zal hij voelen dat hij een Syrische Nederlander is? Of is hij een Syriër die in Nederland woont?

Wat maakt ons Nederlanders? Ik weet het nu niet. Maar ik denk dat identiteiten niet statisch blijven, maar in de loop van de tijd veranderen. De Nederlanders die je vandaag ziet, waren in het verleden anders en zullen in de toekomst niet meer hetzelfde zijn. Ik ben ook niet meer dezelfde persoon die ik was voordat ik naar Nederland kwam. Als mensen delen we onze ervaringen en culturen en veranderen we in de loop van de tijd. Dus wat betekent het om honderd procent Nederlands te zijn?